To nie jest jeden z tych zaplanowanych wpisów, który publikuję z zadowoleniem. Ten powstał bardzo niedawno pod wpływem wydarzeń, które obserwuję od pewnego czasu w wiadomościach. Do napisania postu zdecydowanie nie zainspirowały mnie, ale zmusiły cztery historie, o których ostatnio jest naprawdę głośno i które doprowadziły mnie do niezwykle przykrych wniosków. W naszej kulturze przemoc jest traktowana jako pewnego rodzaju tabu. To znaczy wiemy, że patologia istnieje i mimo chciałoby się rzec zaawansowanych światopoglądowo czasów jest wciąż obecna. Rok temu napisałam artykuł (do przeczytania tutaj) o - jak to nazwałam - oposjoniźmie czyli udawaniu martwego przed światem, aby przypadkiem mu się nie narazić. W tamtym wpisie przywołałam historię z własnego życia, która dała mi bardzo smutną lekcję: skoro umiesz liczyć to liczyć wyłącznie na siebie. Przytoczę tu fragment tamtej notki, więc jeśli kojarzycie tę opowieść po prostu przejdźcie do kolejnego akapitu.

Mam czternaście lat wraz z przyjaciółką stoję na przystanku pełnym ludzi, wracamy ze szkoły jest godzina szesnasta, ale z racji zimy na dworze zapanował mrok. Kiedy czekamy na autobus pochłonięte rozmową, na miejscu zjawia się dwóch pijanych kibiców Śląska Wrocław. Tego wieczoru na stadionie miejskim miał odbyć się mecz, ale panowie byli już w wystarczająco "sportowym" nastroju. Milkniemy z przyjaciółką by niepotrzebnie nie zwracać na siebie uwagi, ale niestety ci i tak postanowili do nas podejść. Udawanie, że nie słyszymy ich pijackiej gadki zdaje się na nic, w końcu jeden z nich zirytowany naszym milczeniem unosi rękę w moją stronę, automatycznie krzyczę by mnie natychmiast zostawił. W końcu drugi z kibiców odciąga kolegę, który na odchodne nazywa mnie najgorszym określeniem kurtyzany. Prawdę mówiąc do dziś zastanawiam się jak potoczyłaby się sytuacja gdyby jeden z mężczyzn nie był na tyle trzeźwy by odciągnąć od nas agresywnego kolegę... Przystanek pełen ludzi, w tym kilku rosłych mężczyzn zaciekle wpatrywało się w ulicę udając, że nie widzi nieporadności czternastolatek wobec zaistniałej sytuacji

Oczywiście nie doświadczyłam żadnej przemocy, a jedynie porządnie mnie nastraszono, nie zmienia to jednak faktu, że od tragedii dzielił mnie jeden w miarę trzeźwy człowiek. Ale skoro ludzie nie zareagowali w środku dnia, na zaludnionym przystanku (warto dodać, że był gigantyczny korek, więc wokół nas było naprawdę MNÓSTWO osób świadomych co się może wydarzyć), to co dopiero  w sytuacji prawdziwego zagrożenia... Wtedy chowanie głowy w piasek to podstawa dla naszego społeczeństwa. Kiedyś słyszałam historię o ludziach, którzy odmówili dozorczyni poproszenia sąsiadów o nie zamykanie zsypu, bo cytuję: "Będziemy tu żyć do śmierci, więc nie chcemy z nikim kłótni". Czyli mówiąc wprost dla niektórych zwykła sąsiedzka rozmowa stanowi lęk przed ostracyzmem. Jak więc w takich warunkach mamy kształtować młodych ludzi na osoby świadome i społecznie zaangażowane? Nie mówię tu wyłącznie o Polakach, jednak te tendencje w naszym kraju są wysoce niepokojące, a ja jako obywatelka tego państwa obserwuję je na co dzień... 

Przed bodajże dwoma tygodniami na jaw wyszła sprawa mężczyzny, który przez dwa lata więził, torturował i molestował własną żonę. [Jeśli nie znacie szczegółów sprawy odsyłam do typowo informacyjnej notki - tutaj.] Oprawca chwilę po ślubie ukazał swoje prawdziwe oblicze po raz pierwszy, z czasem było tylko gorzej. W końcu zamknął żonę w piwnicy, kazał jej jeść rozmoczony chleb przywiązanej i na czworaka jak pies, potem brutalnie gwałcił kobietę, zmuszał dzieci do bicia bezbronnej matki. Córki także były bite i molestowane przez swojego ojca. Ponoć pokrzywdzoną wypuszczano z piwnicy na wyjątkowe okazje aby pokazała otoczeniu, że w jej życiu nie dzieje się nic złego, do jej więzienia wpuszczano zaś innych mężczyzn, którzy za dwadzieścia złotych mogli zrobić z kobietą co tylko chcieli. Istnieją także doniesienia, że dzieci miały na twarzy nawet ślady po taśmie klejącej, którą zasłaniano im usta. Nie wierzę, że NIKT przez DWA lata nie dostrzegł, że w tamtym domu dzieje się istne piekło... Ba, zamiast pomóc maltretowanej kobiecie dokładali swoje - tu mam na myśli gwałcicieli za dwie dychy. Oczywiście media dotarły do osób mieszkających w sąsiedztwie, a nawet do matki oprawcy, ale albo nikt nie widział, albo co w domu to w domu... Jednym słowem katowanie człowieka we własnym M2 jest dla wielu ludzi sytuacją w normie, no bo na co to się wtrącać w cudze życie. (Fakt, że wyrok dla tego mężczyzny to jedynie dwadzieścia pięć lat, dodatkowo z możliwością ubiegania się o przedterminowe zwolnienie po odbyciu trzech czwartych kary, jest szokujący, bo ofiara długo nie będzie w stanie normalnie funkcjonować, jeśli w ogóle kiedykolwiek da radę żyć ze spokojem.)

Rozumiem, że interweniowanie jest trudne, że wymaga od nas pewnego rodzaju odwagi, że boimy się o własne życie i życie naszych najbliższych... Ale na miłość boską już nawet patrząc tak czysto egoistycznie: jaką mamy pewność, że ktoś kto maltretuje własną rodzinę za chwile nie wpadnie w odwiedziny do nas, zabierając ze sobą siekierę. Skąd wiemy, że nie trafi na nasze dziecko wracające ze szkoły, partnera/partnerkę przychodzącego z pracy po zmroku... Dlaczego ułatwiamy czynienie zła tego typu ludziom? I nie jest to kwestia racjonalnej kalkulacji dorosłych, bo przecież wiemy co zdarzyło się w gdańskim gimnazjum. [Jeśli nie znacie szczegółów sprawy odsyłam do typowo informacyjnej notki - tutaj.] Do sieci trafiło nagranie, na którym kilka dziewcząt znęca się nad uczennicą gimnazjum. Dziewczynka jest bita, kopana, ciągnięta za włosy. Wokół tłum osób przygląda się z rozbawieniem, dopinguje, zachęca do dalszej masakry, nawet podpowiada gdzie jeszcze uderzyć czy kopnąć, jak bardziej ją upokorzyć i zniszczyć. To już nawet nie jest lęk przed hipotetyczną zemstą za interwencje, ale zwykłe zwyrodnialstwo, którym świadek dzieli się w sieci. Porażkę wychowawczą ponieśli, więc nie tylko rodzice bohaterek materiału, ale także dzieciaków, które biernie lub co gorsza z aplauzem uczestniczyły w agresji. A wystarczyło tylko zawołać nauczyciela, woźnego, konserwatora, przechodnia... kogokolwiek z dorosłych kto mógłby przerwać katowanie dziewczyny.

Twarz, nam jako ludziom, ratuje mieszkanka Texsasu. Erika Burch wybrała się na zwykłe zakupy do Walmartu w Cleveland, kiedy niespodziewanie zauważyła kwilące dziecko błagające ojca o litość. Kilkuletnia dziewczynka została przywiązane za włosy do sklepowego wózka, które pchał rosły mężczyzna mający za nic ból dziecka. Erika od razu zareagowała, ale ojciec odburknął tylko, że nie jest to sprawa kobiety, więc niech się lepiej nie wtrąca. Burch zrobiła zdjęcie i udała się z nim na policje, ale tam usłyszała, że każdy ma prawo do dyscyplinowania własnego dziecka, a dziewczynka nie nosi śladów świadczących o znęcaniu. Pomogło dopiero wrzucenie fotografii do sieci, okazało się, że mężczyzna posiada już wyrok za znęcanie się nad nieletnimi i poszkodowana dziewczynka została zabrana w bezpieczne miejsce. I tu pojawia się nagle kolejny absurd, bo w internecie zarzuca się kobiecie wtrącanie w życie rodzinne, przez co dziecko zabrano od bliskich. Ba, na polskich portalach znalazłam nawet komentarze chwalące ojca, bo te dzisiejsze dzieciaki są takie rozpieszczone, że trzeba uciekać się do przemocy aby je jakoś wychować... chyba na potencjalnych oprawców. Nie zrozumcie mnie źle, mocno potępiam skandynawskie ingerowanie w życie obywateli, sprawdzanie każdego życzliwego donosu sąsiada, bo dziecko nabiło sobie guza czy zrobiło sinika. Dziecko to tylko dziecko, nie uważa, szaleje, łazi po drzewach i jak się nie wywróci to się nie nauczy, ale czym innym są siniaki nabite w boju z grawitacją, a czym innym te zadane przez rodziców. Zrobienie dziecka to żadna sztuka i nie jest to też powód do bezkarnego dyscyplinowania małoletnich. Zaangażowanie pani Burch jest godne pochwały i podziwu, gdyby na świecie było więcej takich ludzi może nie słyszelibyśmy tyle o noworodkach pobitych na śmierć. Bo jeśli ktoś w miejscu publicznym przywiązuje dziecko za włosy do pchanego wózka sklepowego, to co musi się dziać za zamkniętymi drzwiami...

Z drugiej strony jak tu się dziwić zwykłym obywatelom skoro nie reagują nawet osoby, których zadaniem jest obrona słabszych. Kilka tygodni temu na światło dzienne wypłynął materiał, na którym widać, jak dwudziestopięcioletni mężczyzna zatrzymany w ubiegłym roku przez wrocławską policję jest katowany w policyjnej toalecie. Odkąd dowiedziałam się co zaszło tamtego dnia, za każdym razem gdy mijam na wrocławskim rynku miejsce, w którym chłopak patrzył na świat ostatni raz, czuję dreszcze. Potraktowany gorzej niż zwierz, umierał w męczarniach za zamkniętymi drzwiami komisariatu... za przyzwoleniem grupy funkcjonariuszy mających stać na straży prawa. W jednym z filmów z Tomem Cruise, Jack Reacher: Jednym strzałem, bohater wylicza typy osób, które wstępują do armii: są to patrioci lub ludzie chcący kontynuować rodzinną tradycje oraz... ci, którym podoba się wizja legalnego zabijania. Jestem, więc w stanie pojąć, jakoś objąć rozumem, że i w policji znajdą się osoby o psychopatycznych skłonnościach, ale przecież paralizator trzymała jedna osoba. Co więc działo się z resztą funkcjonariuszy? Dlaczego biernie przyglądali się przesłuchaniom rodem z czasów III Rzeczy i jej oddziałów bojowych, dlaczego nie zareagowali, dlaczego pozwolili na torturowanie drugiego człowieka? Na wrocławskim rynku znaleźli się ludzie, którzy próbowali powstrzymać nieprzepisowe zatrzymanie mężczyzny (na nagraniach widać nawet przyduszanie chłopaka), ale policja pokazała im jak kończy się ingerowanie w jej wątpliwe kompetencje. Osoby nagrywające szokujące aresztowanie uprowadzono (bo trudno to mówić o zatrzymaniu skoro jak relacjonują ludzie nie doszło nawet do wylegitymowania) na komisariat, a przy tym wyśmiewano: "znaleźli się dziennikarze"... Tu chciałabym zaznaczyć jeszcze jedną rzecz. Oczywiście jestem zwolenniczką wyjaśnienia tej sytuacji i srogiego ukarania winnych, ale nie rozumiem dlaczego programy informacyjne, co rusz puszczają nam poruszające nagranie, na którym dokonywana jest zbrodnia. Czy to materiał dla sadystów? Bo jest różnica pomiędzy ujawnieniem prawdy, a epatowaniem się ludzkim cierpieniem... Tym czasem materiał leci w kółko, przy każdy nawet najmniejszym odwołaniu się do sprawy. Wszyscy wiemy co zdarzyło się tamtego majowego dnia, nie jest konieczne aby przypominać o tym odbiorcy w tak drastyczny sposób.

Prawdę mówiąc nawet nie wiem jak zakończyć ten wpis... Tworząc artykuł czułam zaangażowanie, ale teraz gdy moje emocje ujrzały światło dzienne czuję jedynie smutek i żal. Nie wiem czy jest sens abym podsumowywała jakkolwiek to co napisałam wyżej. Przemoc i bierność  to tematy rzeka, cały czas otwarte, podsumowanie sugeruje zaś zakończenie... niestety wiem, że tego problemu długo jeszcze nie zamkniemy.

Pod koniec ubiegłego roku trafiłam do inspirującego grona ambasadorek norweskiej firmy Rabble  Sam proces ambasadorowania przebiega następująco: co jakiś czas otrzymujemy tytuły/hasła, które mają zainspirować nas do napisania wpisu na określony temat. Do tej pory nie udało mi się zrealizować jeszcze żadnego projektu ze względu na brak czasu, jednakże moje własne postanowienia noworoczne zachęcają mnie do wzięcia udziału w kolejnym wyzwaniu. Tym razem Rabble przygotowało coś naprawdę porywającego bowiem przesłany temat brzmi: Ty też możesz skakać po dachach! Nie ukrywam, że dość długo gardziłam  motywacyjnymi wpisami jakimi bombardowali nas blogerzy ze wszystkich stron świata. Dziś jednak patrzę na to zjawisko trochę inaczej: każdy sposób jest dobry aby zarazić drugiego człowieka pozytywną energią i nawet jeśli momentami blogerskie mądrości bywają irytujące są znacznie lepszym rozwiązaniem niż taplanie się we własnym błocie smutku, który wylewa się w Internecie.

Święta to magiczny czas - jeszcze do niedawna głosiły zewsząd masowe media i miały rację. W końcu tylko prawdziwy Grinch nie ulegnie tej pachnącej piernikami i drzewkami choinkowymi atmosferze Bożego Narodzenia. W tym okresie zwykle zapominamy o wszelkim smutku - chcemy się cieszyć i po prostu dobrze bawić. Jest to jak najbardziej zdrowy i dobry odruch jednakże w całym tym radowaniu nie możemy zapominać, że zło istnieje... Myślę, że w tym magicznym okresie zdecydowanie łatwiej jest nam z nim walczyć: przekazujemy datki, przygotowujemy paczki, angażujemy się w rozmaite akcje i nagle pojawia się historia taka jak Życie na miarę, opowiadająca o złu konsumpcjonizmu... a przecież to właśnie to zjawisko dopina naszą świąteczną atmosferę na ostatni guzik. Pojawia się impas.

W 2013 roku, w bangladeskiej Szabharze runął budynek, który od lat budził lęk pracowników - Rana Plaza. Świat pogrążył się w rozpaczy czekając na wieści o stanie osób, które ugrzęzły pod gruzami fabryki. W Bangladeszu pojawiło się mnóstwo dziennikarzy, tworzących relacje z miejsca tragedii, w tym Polak Marek Rabij. Sytuacje w ogarniętym trwogą Bangladeszu zrelacjonował na łamach Newsweeka, w artykule "Bangladesz: krew, pot i łzy." Rok później, kiedy emocje opadły, a świat na moment pogrążony w refleksji powrócił do konsumpcyjnego biegu, Marek Rabij wraca do ojczyzny Rana Plaza aby przyjrzeć się dokładniej trudnej sytuacji mieszkańców kraju - głównie pracowników szwalni odzieżowych. Podróż dziennikarza, informacje jakie zdobył zostały opisane w przejmującym reportażu, trafnie zatytułowanym: "Życie na miarę. Odzieżowe niewolnictwo." 

Świat z jakim zetknął się Marek Rabij, a następnie opisał w swojej książce jest światem absurdów. Przemysł odzieżowy ulokowany w krajach wolno rozwijających się przypomina nieco rzeczywistość Procesu Franza Kafki - teoretycznie odbiorca rozumie, co autor chce przekazać lecz w praktyce nie dostrzega sensu wydarzeń. I o ile słynny Józef K. był postacią fikcyjną, o tyle chory świat przedstawiony w reportażu dziennikarza istnieje naprawdę... Już na wstępie uderza nas wypowiedź jednego z właścicieli fabryki - "Albo jesteś lubiany albo efektywny" (a że w fabrykach nie przysługuje nawet zwolnienie lekarskie ani jakiekolwiek inne; może przez dwa dni zwierzchnik nie będzie szukać nikogo na twoje stanowisko, ale po tygodniu w fabryce nie będzie dla ciebie miejsca, no chyba że zstąpisz innego chorowitego nieszczęśliwca) więc pracownicy zdecydowanie bardziej wolą być efektywni niż lubiani. Jednakże pomiędzy mieszkańcami wyspy czyli mówiąc wprost slumsów istnieje pewna solidarność - tu każdy sobie pomaga, nie możesz odmówić sąsiadowi pomocy pieniężnej nawet jeśli sam cierpisz na braki; bo kto wie może jutro, kiedy to ty będziesz umierać z głodu nikt nie pomoże tobie. Na wyspie po prostu nie ma ludzi biednych i biedniejszych, jak mówią sami mieszkańcy lepiej żyć honorowo niż liczyć sam na siebie.


Notabene wyspa wcale nie jest najgorszą, możliwą dzielnicą - największa biedota żyje przy torach kolejowych, dopiero te rejony określa się w Bangladeszu mianem slamsów: tu domy zbudowane są ze śmieci i odpadów, usztywniane kokosami by podmuch wiatru stworzonego przez pociąg nie zmiótł domostwa. Mieszkańcy twierdzą ze stolica kraju jest jak kran z zepsutym odpływem to znaczy zapycha się - przestrzeń całego miasta równa się wielkości Krakowa, ale już ilość mieszkańców stanowi 1/3 populacji całej Polski. Nic więc dziwnego, że z braku przestrzeni mieszkańcy slumsów moszczą się na torach - na przykład kiedy gotują posiłek. Rocznie wiele osób traci w ten sposób życie, pociąg nadjeżdża zbyt szybko by zawsze zareagować w porę. W slamsach co druga osoba może być analfabetą, większość zaś uzależniona jest od narkotyków i innych używek.


Znaczna część bangladeskiej społeczności znajduje zatrudnienie w fabrykach. Warunki pracy często okazują się fatalne. Efektywna praca jest po prostu niemożliwa właściciel fabryki, co prawda wymienia sprzęt i "unowocześnia" szwalnie jednakże często o maszyny z Chin wysłużone dobre czternaście lat - w tym wypadku prosty szew brzmi co najmniej niewiarygodnie. A co najgorzej w takich warunkach naprawdę nie trudno o wypadek. Pożary zdarzają się w fabrykach na porządku dziennym, kiedy jedna z nich stanęła w płomieniach zaniepokojeni pracownicy zostali uwięzieni w salach przy maszynach. Nadzorcy usprawiedliwiali się, że do zamknięcia drzwi doszło przed pożarem, bowiem właściciel nakazał wyrobienie dniówki po godzinach, ale pracownicy zaprzeczają - zamknięto ich kiedy poczuli swąd dymu, uważają że był to zabieg celowy, aby można było bezpiecznie wynieść towar z płonącego budynku... był on bowiem cenniejszy niż ludzkie życie.

Największym absurdem jest jednak naiwność ludzi zachodu - światowe organizacje chełpią się walką z zatrudnieniem nieletnich, po interwencji w jednej z fabryk cieszą się z poprawy suchych statystyk, ale nikt już nie myśli o losie dziecka, które nagle nie stać nawet na miskę najpodlejszego ryżu. Sam kontrahent również nie chce kłopotów, zwłaszcza po tym co zdarzyło się w Rana Plaza, tak więc właściciele fabryk wymyślili tzw. fabryki potiomkinowskie - czyste, wyposażone w drogi ewakuacyjne, gaśnice, brak nieletnich pracowników, ale że koszty produkcji w takim miejscu byłyby znacznie wyższe (a przecież nie o to chodzi kontrahentowi) dlatego super fabryki  zlecają zadanie podfabrykom, które wyglądają już znacznie gorzej, ale za to cena usatysfakcjonuje kontrahenta, który teoretycznie nie ma o niczym pojęcia - sam nie pyta o stan fabryki, w końcu ciekawość to pierwszy stopień do piekła.

Świat zachodu, który ujrzy azjatycki koszmar odzieżowy podnosi alarm i bunt, zarzeka się, że już nie będzie kupował w tanich sieciówkach, gdzie każde ubranie opieczętowane jest informacją MADE IN BANGLADES... Z naszej pięknej Europy taki postęp uważa się za godny pochwały, ale z punktu widzenia pracowników fabryk już nie bardzo, bowiem odbieramy im źródło dochodu. Tak naprawdę rozwiązanie tej patowej sytuacji wydaje się niemożliwe i chyba to boli najbardziej. Nie mniej serdecznie polecam reportaż Marka Rabij, ja dosłownie pochłonęłam tę szokującą relację, która wywarła na mnie ogromne wrażenie. Książkę przeczytałam w sierpniu, obecnie rozpoczął się styczeń, a ja wciąż mam w głowie koszmarne historie przytoczone w reportażu napisanym z największą, dziennikarską starannością. Wielkie uznanie za poruszenie tak istotnego tematu i pokazanie go z różnych stron, nie tylko pozornego humanitaryzmu. Lektura zdecydowanie warta uwagi.

Nie potrafię odnaleźć w swoim życiu najlepszego czasu na tworzenie felietonów. Biję się z myślami czy przelewanie świeżych emocji nie powinno zastąpić racjonalnego przeczekania uczuciowej burzy, a może właśnie na odwrót. Czasem noszę w sobie wiele myśli nie dających mi spokoju i nie potrafię znaleźć idealnego momentu na oddanie ich światu. Tak też działo się z przemyśleniami, które za chwile poznacie. Myślę, że były ze mną wystarczająco długo, już nie jestem w stanie dać im wyłącznej opieki - dorosły i czas by w końcu ruszyły w świat.

Od wojny do... wojny

Należę do irytującego grona osób, które jak czegoś nie robią, to po prostu nie robią, ale gdy już zaczną, to wkręcają się maksymalnie. Objawy tego dziwnego postępowania najlepiej widać na przykładzie kina - nie chodzę pół roku, po czym w jednym tygodniu zjawiam się trzy razy. Boska Florence trafiła właśnie na etap mojej wysokiej aktywności kinowej i tak obejrzawszy zapowiedź powiedziałam sobie: idę. Wcześniej nieco poczytałam, wzięłam sobie do serca opinie zachęcających mnie do seansu osób i w wrześniowy wtorkowy wieczór kiedy słońce jeszcze nas rozpieszczało swoją długą obecnością wybrałam się do kina. W pamięci szczególnie zapadło mi ostrzeżenie, iż na filmie można płakać ze śmiechu i wzruszenia. Wszytko to, brzmiało tak dobrze, że na sali kinowej moja ekscytacja sięgała poziomu trudnego do opanowania, a potem... potem boleśnie spadała z każdą minutą filmu.

Boska Florence w reżyserii Stephena Frearsa, twórcy takich filmów jak Niebezpieczne związki czy Tajemnica Filomeny, to historia oparta na faktach, która zdarzyła się w latach czterdziestych XX wieku w mknącej ku rozwojowi Ameryce. Florence Foster Jenkins (w tej roli jak zwykle fenomenalna Meryl Streep) to bogata, pewna siebie kobieta w średnim wieku. Jej największą pasją jest muzyka, od zawsze pragnęła śpiewać, tyle, że życie nieco pokrzyżowało te artystyczne plany. Jednakże stara miłość nie rdzewieje i którejś nocy, kiedy Florence wraca z opery, myśl o realizacji muzycznego marzenia wraca jak bumerang. Wspierana przez kochającego męża, St Clair (w tej roli równie rewelacyjny Hugh Grant) zatrudnia początkującego lecz bardzo uzdolnionego pianistę Cosme (w postać wcielił się znany głównie z genialnej roli Wolowitza w Teorii Wielkiego podrywu, Simon Helberg) i postanawia podbić amerykańską scenę muzyczną. Niestety pech chciał, że Jenkins nie ma za gorsz talentu do śpiewu, a jej pewność siebie nie dopuszcza do głosu realizmu. Uwielbiające Florence grono, z jej mężem na czele, robi wszystko by kobieta czuła się utalentowana i wielka, jednakże świat jest zbyt szeroki by zajmowały go wyłącznie przyjazne dusze. Znajdą się również tacy, którzy z chęcią wskażą śpiewaczce drzwi prowadzące za scenę. 

Historia a ekranizacja 

Muszę przyznać, że napisanie recenzji filmu opartego na faktach nieco mnie przerasta. Ekranizacja sama w sobie była rewelacyjna, co do tego nie mam wątpliwości. Gra aktorska na najwyższym poziomie, Streep jak zawsze wydobyła ze swojej roli maksimum, Helberg okazał się geniuszem - postać Mcmoon'a wykreował w tak niesamowity sposób, że zdecydowanie chylę przed nim czoło, Grant został nieco przyćmiony przez wymienioną dwójkę, ale również pokazał naprawdę wysoki poziom gry. Zdjęcia okazały się bardzo realistyczne, scenografia i kostiumy po prostu mnie w sobie rozkochały, scenariusz oddał to co kluczowe, film zdecydowanie mi się nie dłużył, a jednak, poczułam się rozczarowana. Wszyscy w okół obiecywali motywujące kino, a mnie historia jedynie zirytowała. Jenkins miała trudne życie, paskudna choroba z jaką przyszło jej żyć (nie będę zdradzała szczegółów) wzbudziła we mnie wielki żal i współczucie, jednak samej postaci nie zdołałam polubić. Denerwowało mnie zachowanie ludzi, którzy wmawiali kobiecie iż naprawdę nie brak jej talentu, a każdą krytykę odbierali jak zbrodnię przeciwko światu. Niejednokrotnie wspomniałam o swoim dziennikarskim marzeniu i teraz stawiając się na miejscu osoby piszącej niegdyś artykuł o Florence nie chciałabym kłamać, pozbawiać swój tekst wiarygodności i szargać dobre imię gazety.  Wydaję mi się, że tak naprawdę kobietę skrzywdzono fałszywym słodzeniem czego dowodem jest zakończenie filmu. Ale czy mogę obwiniać za to twórców ekranizacji, czy mogę poddać krytyce czyjeś życie, czyjąś historię? Nie sądzę by było to możliwe, czuję się skonfundowana i de facto nie pewna tego co myślę. Film zdecydowanie nie zasługuje na miano inspirującego i motywującego jednak nie mniej sam Frears, aktorzy i reszta ekipy stworzyli coś naprawdę wspaniałego. Jak więc brzmi konkluzja? Boską Florence polecam zobaczyć jednakże bez wygórowanych oczekiwań.

Fotografia we wpisie: wykonane przy pomocy strony Canva 

Dwa dni temu polskie placówki edukacyjne opustoszały kiedy ich codzienni mieszkańcy cieszyli się długim weekendem spowodowanym Dniem Edukacji Narodowej. Dawniej o 14-stym października mówiliśmy dzień nauczyciela i biegliśmy do samozwańczych profesorów z kwiatkiem czy smakołykiem na osłodę życia. Pamiętam, że zawsze patrzyłam na to święto nieco z ukosa, jakby oburzona, że wszyscy ci którzy organizują naszą młodość zupełnie inaczej niż byśmy tego chcieli, otrzymują uroczyste podziękowania. W okresie podstawówkowym irytował mnie nawet zwyczaj prezentów składanych ciału pedagogicznemu przy okazji zakończenia roku szkolnego. Dotykał mnie fakt, że te kilkanaście osób, które nie sprawdzały się ani w roli nauczyciela ani pedagoga, ani dobrego człowieka były utwierdzane w przekonaniu, że oto wykonały dobrą robotę. Czasy podstawówki okryłam czarną płachtą nie chcąc pamiętać o miejscu, które pokazało mi świat z mało eleganckiej perspektywy (dlatego jestem przeciwniczką likwidacji gimnazjów).

Przejście do tzw. junior high school było etapem przełomowym w kształtowaniu mojej własnej osobowości. Jak każdy dzieciak w wieku trzynastu lat byłam totalnie pogubiona i ostatnia rzecz na jakiej mi zależało to z pewnością ślęczenie nad książkami wprowadzającymi mnie w świat totalnej imaginacji i bezsensu - wystarczył mi fakt, że grawitacja trzyma mnie przy Ziemi, nie czułam potrzeby aby zrozumieć cały proces jej działania. Uczyłam się w bardzo rygorystycznym gimnazjum, które chciało aby całe życie uczniów kręciło się wokół placówki, tym sposobem odbierało mi większość wolnego czasu. A człowiek, który skupia się wyłącznie na pracy to człowiek nieszczęśliwy.  Nauczyciele wymagali, wymagali i wymagali, ale od siebie nie potrafili dać zbyt wiele. I tak nadchodził kolejny dzień nauczyciela i kolejne zakończenie roku zwieńczone wielkim brakiem zrozumienia dla ukłonu w stronę grona pedagogicznego. 

Ogarnął mnie wielki bezsens i powoli traciłam wiarę w ludzi, którzy pracują w szkole. Aż tu nagle zdarzył się cud nad Odrą bowiem pojawiło się w moim życiu kilku nauczycieli, którzy odczarowali całą gorycz ulokowaną za wrotami szkoły. W ostatniej klasie gimnazjum opiekę nad matematyczną strefą mojej klasy przejęła niezwykła osoba. Pani B. to ucieleśnienie prawdziwego mentora - kto by pomyślał, że nauczyciel matematyki może przywrócić uczniom wiarę w grono pedagogiczne. Wiedziała jak wiele wymaga się od nas w szkole i rozumiała naszą narastającą frustrację. Była przeciwniczką ocen samych w sobie i nadzwyczaj zależało jej aby nauczyć nas pewności siebie. Zawsze powtarzała, że największym błędem rodziców jest fakt, że zamiast pytać dziecko: Czego się dziś nauczyłeś? chcą wiedzieć jaką ocenę dostało, zupełnie jakby te były wymiarem ludzkiej inteligencji. Druga nauczycielka, która również na długo pozostanie w mojej pamięci uczyła mnie w tym okresie sztuki: plastyki, techniki, muzyki. Pani G. była estetką, zakochaną w świecie artyzmu, zawsze mówiła o nas per obywatel [tu wstaw nazwisko lub pseudonim jaki sama nadała]. Mnie ochrzciła (przekształcając moje nazwisko) - pszczółką, a kiedy zalazłam jej za skórę stosowała wersję mniej pieszczotliwą - pszczoła. To właśnie ona sprawiła, że sztuka stała się miłością mojego życia, wypełniła mój mózg po brzegi faktami z dziedziny malarstwa, architektury czy muzyki. Moja ówczesna wychowawczyni, Pani W. uczyła historii i wos-u - również przypomniała, że nauczyciel może być człowiekiem. Była ciepłą i wyrozumiałą osobą, gotową pomóc nawet wtedy gdy życie uczniów wypełniały problemy zupełnie nie na ich wiek. 

Ostatnia placówka edukacyjna z jaką przyszło mi się mierzyć powoli wypycha mnie świat. W kwietniu wręczy mi dokument potwierdzający ukończenie szkoły średniej, a w lipcu przypieczętuje to świadectwem dojrzałości. Liceum jakie dla siebie wybrałam okazało się dalekie od ideału żeby nie powiedzieć, że jest jego kompletnym przeciwieństwem, ale tu znalazłam grono najwspanialszej kadry  nauczycielskiej - prawdziwych mentorów. Ku wielkiemu zdziwieniu odkryłam, że nauka może być czymś naprawdę fascynującym, a sam nauczyciel kształtować młodych ludzi w sposób świadomy. Dowiedziałam się, że w szkole pracują ludzie, a nie postacie będące z zasady nad uczniem. Nie twierdzę, że każdego poniedziałkowego poranka czuję radość z powodu rozpościerającego się przede mną całego tygodnia roboczego, ale już dziś zdaję sobie sprawę, że kiedy zostawię uczące mnie grono pedagogiczne będę czuła ogromną tęsknotę. I wiecie co? Prawdziwą wdzięczność. Uważam, że to święto powinno nosić nazwę: dzień mentora, tak aby wyróżnić nauczyciela, a nie osobę odbębniającą etat w szkole. Jestem wdzięczna losowi za nakierowanie mnie na tych wszystkich wspaniałych mentorów. Dziś już wiem, że nauczyciele z prawdziwego zdarzenia istnieją naprawdę i chcę im gorąco podziękować za całą mądrość jaką mi podarowali. Wszystkiego dobrego.

Powszechna deklaracja praw człowieka uchwalona w 1948 gwarantuje mi prawo do życia, do wolności i bezpieczeństwa. Niniejszy dokument zapewnia mi równość pod względem godności i posiadanych praw, zabrania się ingerencji w moje życie prywatne, rodzinne, domowe, uwłaczaniu mojemu honorowi lub dobremu imieniu. Otrzymałam te wszystkie prawa ponieważ jestem człowiekiem i fakt bycia kobietą w żadnym razie nie powinien ich ode mnie odsuwać. Właśnie teraz, gdzieś, ktoś obraduje. Obraduje nad moim losem and moim życiem, nad moim organizmem. Nade mną i nad Tobą droga Czytelniczko. Jestem kobietą i mówię stanowcze NIE  dla pozbawienia nas najważniejszej, życiowej decyzji: czy chcemy donosić ciążę. 

Długo nosiłam się z zamiarem wyrażenia swojej opinii w tym temacie, ale że już samo hasło aborcja jest niemałą kontrowersją,  czułam się nieswojo nawet na myśl o poruszaniu tej kwestii na blogu. Inni się tym zajmą - myślałam, ale przez kilka ostatnich dni nie mogę sobie dać rady z całym wulkanem emocji, które drzemią we mnie gotowe do eksplozji. Tyle raz podkreślałam jak ważna jest społeczna interwencja, a teraz sama postanawiam schować głowę w piasek i umościć się na wygodnym lifestylu. Zrobiło mi się wstyd, przed samą sobą i przed Wami drodzy czytelnicy. Sumienie i dusza skłonna do porywów nie pozwalają mi zasłonić się dziś lekkim, przyjemnym tematem. Czas złapać byka za rogi i dać wyraz sprzeciwu wobec odebrania kobietom prawa wyboru. Na wstępie chciałabym jednak zaznaczyć, że owy wpis jest wyłącznie moją własną refleksją, nikogo nie nakłaniam do zamiany przekonań, nie zamierzam obrażać żadnej, konkretnej osoby ani grupy osób, szanuję różniące się, odmienne opinie, jednocześnie oczekując podobnej reakcji ze strony ludzi o zdaniu innym niż moje. Niestety na oczekiwaniach poprzestało, bowiem ustawa zabraniająca mi swobody działań w zakresie życia prywatnego właśnie słodko spoczywa na sali obrad.


Na początek krótki przykład, który najlepiej obrazuje położenie kobiet przeciwnych zaostrzeniu ustawy antyaborcyjnej. Wyobraźmy sobie, że weganie zdobywszy moc inicjatywy ustawodawczej (zebranie 100 tys podpisów) zmuszają ogół społeczeństwa polskiego do zaprzestania spożywania mięsa i produktów odzwierzęcych gdyż w ten sposób ratują życie naszych tzw. braci mniejszych. Za dopuszczenie się owego występku miałaby grozić kara pozbawienia wolności do lat trzech. W tym momencie chciałabym zobaczyć minę przeciętnego Iksa, któremu odbiera się możliwość spożycia schabowego. Dokładnie taki wyraz twarzy mają kobiety słyszące o barbarzyńskim pozbawieniu ich prawa wyboru, decyzji o własnym życiu i ciele. Należy bowiem kilkakrotnie podkreślić, że polskie prawo zezwala na aborcje jedynie w trzech, skrajnych przypadkach: ciąża będąca efektem gwałtu, zagrożeniem dla zdrowia lub życia nosicielki oraz defekt płodu. Sama myśl o zawężeniu tak niewielkiej przestrzeni elementarnej wydaje się abstrakcją na miarę rozwiniętej formy życia na Saturnie. A jednak science-fiction właśnie rozgrywa się na naszych oczach! Dlatego ubolewam nad faktem, że podmiotem inicjatywy ustawodawczej jest 100 tys obywateli bez względu na rodzaj projektu ustawy. Moim zdaniem o zakazie aborcji nie powinni wypowiadać się przede wszystkim mężczyźni, bo o kobiecym organizmie wiedzą tyle co pies o jeździe konnej. Na dobrą sprawę pod projektem powinny podpisać wyłącznie kobiety w wieku reprodukcyjnym będące jednocześnie wegankami - pacyfistkami jako obrończynie KAŻDEGO życia, w innym wypadku wyczuwam hipokryzje...

Nie mam wykształcenia medycznego i biologicznego, ale cztery lata zajęć z zakresu funkcjonowania ludzkiego organizmu pozwalają mi stwierdzić iż od momentu poczęcia czyli połączenia plemnika z komórką jajową do momentu powstania organizmu przypominjącego ludzki musi minąć wiele czasu. Bowiem na początku jest zarodek, zlepek komórek w niczym nieprzypominający słodkiego, pulchnego bobasa jakiego zapewne mają na myśli zwolennicy zaostrzenia ustawy dotyczącej aborcji. Wielu z nich woła: "Ty też kiedyś tak wyglądałeś!", "Co byś czuł gdyby Ciebie usunięto?!" Otóż czułabym nic, jedno, wielkie nic, gdyż na tym etapie rozwoju trudno mowić o złożonych uczuciach, oczywiście pomijając fakt, że pytanie z zasady nie ma sensu. Trudno byłoby mieć zdanie w jakimkolwiek obszarze jeśli się po prostu nie istnieje. Wyznawcy idei pro-life zakładają jednak, że już w momencie triumfalnego zdobycia komórki jajowej przez plemnik mówimy o nowej formie życia per człowiek i w swej ustawie przewidują zaniechanie powszechnego użycia słów zarodek czy płód. Oj biada tym co zdawać będą maturę z biologii, teraz to dopiero zatonął w chaosie faktów. Ponadto przeciwnicy aborcji uważają proces za wynaturzenie, ale czy samica wiedząc, że nie wykarmi wszystkich młodych, albo, że jedno jest najsłabsze z miotu nie dokonuje ostatecznego? W pełni rozwinięte, żywe potomstwo, a my tu mówimy jedynie o zarodku, w końcu nie bez powodu wegetarianie wciąż jedzą jajka... No chyba, że od dziś uznajemy jajecznicę za potrawkę z kurczaka.

Wracając jednak do sedna; owa koncepcja posiłkuje się założeniami religijnymi: poczęcie - człowiek. Warto więc poświęcić chwilę temu zagadnieniu bo w myśl zasady powinniśmy zrezygnować z uznania procesu ewolucji.  Czytając Biblię wprost powinniśmy uznać, że człowieka od dinozaura dzieli zaledwie kilka dni, a kobieta jest podwładna mężczyźnie (nieco sarkastyczni dorzuciliby: "tak, a w jej żyłach płynie płyn do naczyń"). Nie lubię poruszać kwestii wiary, bo jest to sprawa nadzwyczaj indywidualna, ale aby przedstawić swoje stanowisko muszę zaznaczyć iż zostałam wychowana w wierze katolickiej i nadal jestem chrześcijanką. Aczkolwiek moje poglądy mocno odbiegają od stanowiska isnstytucji Kościoła, nie ze względu na własną wygodę, ale bycie odrębną, myślącą jednostką. Pewne prawa muszą odejść w zapomnienie z powodu wzrostu ludzkiej świadomości.  Warto zauważyć, że wiele lata temu we mszy nie mogła uczestniczyć kobieta w czasie menstruacji bowiem uznano ją za nieczystą. W końcu jednak Kościół zmuszony był uznać górę biologii. I być może znów warto pochylić się nad pewnymi zagadnieniami.... Nie zapominajmy jednak, że w Polsce istnieje rozdzielność państwa od kościoła. Na świecie występuje już kilka krajów teokratycznych, w których prawo religijne jednocześnie staje się prawem obowiązującym w całym państwie, ale jak pokazała historia brak separacji tych dwóch obszarów może być tragiczne w skutkach. Nie chciejmy przekonać się o tym na własnej skórze

W przyszłości chciałabym zostać matką i kiedy w moim życiu pojawi się dziecko będę je kochać i rozpieszczać, ale nie zmienia to faktu, że chcę mieć wybór, a raczej poczucie bezpieczeństwa. Osobiście jestem za całkowitą legalizacją aborcji jako czynnikiem umacniającym wolność osobistą kobiety (niestety jak już wiadomo projekt ten został odrzucony). Sama nie popieram przerwania ciąży jako pewnego rodzaju antykoncepcji, ale tę kwestię pozostawiam wyłącznie sumieniu przyszłych rodziców. Jednak bardziej od nikłej swobody w tym zagadnieniu martwi mnie fakt, że chce się nas jej w ogóle pozbawić (o zgrozo jak już wiemy projekt antyaborcyjny przeszedł pod dalsze rozważania). Wiele osób twierdzi że kobieta mimo zagrożenia własnego życia będzie musiała urodzić, ja czytając projekt ustawy wywnioskowałam, że to miałby być jedyny przypadek dopuszczający właśnie przerwanie ciąży, ale od razu nasuwa się pytanie czy lekarze wystraszeni odpowiedzialnością karną nie będą wystarczająco długo odwlekać zabiegu aborcji... Pewnym jest jednak, że ustawa odbierze nam prawo do usunięcia uszkodzonego płodu. Prawdę mówiąc zakrapia to o brutalność, bo trudno mówić o postępowaniu humanitarnym jeśli choroba okazuje się na tyle ciężka, że pojawiający się na świecie człowiek będzie czuł jedynie ból i znosił męki... no ale cóż podobno cierpienie uszlachetnia. Najbardziej przerażające jest jednak pozbawienie kobiety możliwości usunięcia ciąży będącej skutkiem gwałtu. Kiedy słucha się lub czyta relacje zgwałconych zwykle pada zadanie: "Czułam się jak kawał mięsa". I tak o to skazujemy skrzywdzoną na dziewięć niemiłosiernie, długich miesięcy czucia się w opisany sposób. Wyobraź sobie najdroższą Ci kobietę, córkę, matkę, siostrę, dziewczynę i pomyśl, że to ona (nie daj Boże) przez ten czas zmuszona jest znosić ten ból, to brzemię, czuć w sobie poruszającą się cząstkę oprawcy, a na koniec znieść jeszcze traumatyczny poród, po którym ujrzy potomka potwora, który odebrał jej godność. W tym momencie istnieje wysokie prawdopodobieństwo, że ciężarna targnie się na swoje życie... Teraz tracimy nie tylko płód, tracimy żywego człowieka - nosicielkę.

Najsmutniejszy z tego wszystkiego jest fakt, że jeszcze bardziej rozwinie się aborcja w tak zwanym podziemiu. Od razu mam przed oczami scenę z kultowego Dirty Dancing kiedy przyjaciel Penny mówi o przeżytym przez nią zabiegu aborcji mniej więcej tak: "Miał rokładane łóźko i brudny nóż, a ona tak bardzo krzyczała". Ojciec Baby ratując życie umierającej Penny spytał kto posłał ciężarną pod "nóż rzeźnika"... Usunięcie ciąży tak jak antykoncepcja (podobno w średniowieczu za prezerwatywy służyły wnętrzności byka) nie jest nowym zjawiskiem, nie można więc mówić o degeneracji XXI wieku, trzeba by było pociągnąć do odpowiedzialności setki tysięcy istnień, całą ludzkość. Jeśli projekt stanie się ustawą ciąża z pięknego okresu przemieni się w horror, bo nagle ciężarna z nieco za ciężką torebką na ramieniu może zostać uznana za kobietę celowo powodującą poronienie. Jest to oczywiście nieco przerysowany przykład, ale z drugiej strony kto wie... Nie wyobrażam sobie jak miałby wyglądać proces dochodzenia czy utrata płodu była celowym działaniem czy może efektem nieumyślnego postępowania lub problemów zdrowotnych. Kobieta, która przeżyła piekło poronienia miałaby być ponadto przesłuchiwana? Wychodzi na to, że stan błogosławiony powinien być przez nas niemal w całości przeleżany... Czyli od momentu poczęcia do rozwiązania to wyłącznie panowie będą zarabiać, gotować, sprzątać, prać, prasować, robić zakupy, a my będziemy siedzieć i pachnieć. W sumie czemu, nie?


Reasumując musiałabym jeszcze raz wylać całe wiadro emocji aby doprowadzić do jakiegokolwiek podsumowania. Tu mówienie pokrótce jest po prostu niemożliwe. Kończąc ten wpis czuję smutek, jako kobieta, człowieka, obywatel Polski, wiem bowiem, że jak raz odbierze się prawo swobody to później będzie już coraz prościej. Może zakażemy używania środków antykoncepcyjny albo odbierzemy kobiecie prawa wyborcze? Czuję się potwornie skonfundowana... i chyba również czuję stres przed  Waszą reakcją na ten wpis.  Mam jednak nadzieję, że zmusiłam Was do refleksji na temat aborcji i zechcecie zabrać głos w dyskusji. Proszę jednak by bez względu na poglądy wypowiedzi były kulturalne i nikogo nie obrażały, za co z góry dziękuję.

Edit: Zapraszam również do przeczytania artykułu (link) Weroniki Rokickiej, warto znać skutki pewnych postępowań!

Stare porzekadło zabrania oceniania książek po okładce, ale gdyby nieobłędna grafika prawdopodobnie nigdy nie zwróciłabym uwagi na ten opasły tom stojący na księgarnianej półce. Małe życie - głosił napis rozciągający się wzdłuż białego tła. Zainteresowana zagłębiłam się w opis dzieła i obiecałam sobie zakupienie owej pozycji w wersji elektronicznej (w końcu kilkusetstronicowa księga wydaje się mało poręczna). Jakież było moje zdziwienie kiedy po wpisaniu tytułu w wyszukiwarkę dowiedziałam się iż Małe życie to najgłośniejsza powieść roku. Przez moment gotowa byłam się wycofać z zakupu bowiem nie przepadam za światowymi perełkami, od których wymaga się czasem zbyt wiele, ale ciekawość okazała się o wiele silniejsza...


Małe życie opowiada historię grupy przyjaciół; Willem zajmuje się aktorstwem, Malcolm poświęcił się architekturze, JB to zdeklarowany artysta, a Jude postanowił zostać prawnikiem. Ta zupełnie przypadkowa czwórka osób po raz pierwszy spotyka się na studiach i od tej pory pozostaje razem. Poznajemy ich jako młodych, zagubionych absolwentów uczelni, którzy zjechali do Nowego Jorku w poszukiwaniu nowego, lepszego życia zapominając, że to nie miejsce, a stosunek do świata ma największe znaczenie. Przez najbliższe ćwierć wieku przyglądamy się ewolucji owej grupy ich zmaganiom związanych z bólem przeszłości, uniezależnieniem od narkotyków, samookaleczenia i seksu. Poznajemy ich najmroczniejsze i najokrutniejsze sekrety, traumy oraz obawy związane z przyszłością, ale także definicje prawdziwej przyjaźni, miłości i szczęścia. Przed nami prawdziwa mieszanka wybuchowa uczuć i emocji.


Dzieło Hanyi Yanagihary to miejsca, w którym piękno zderza się z brutalnością w taki sposób, że czytelnik nie jest w stanie stwierdzić czy powieść uznać za pokrzepiającą czy raczej psychodeliczną. Z jednej strony miałam ochotę rzucić ją w najdalszy kąt domu tak by smutek, ból i cierpienie w niej zawarte nie zdołały mnie dosięgnąć, ale to niemożliwe bowiem jej ciepło, nadzieja i magia wywoływały zbyt wielką tęsknotę za dziełem. Książka doskonale pokazuje, że życie nie ma na celu być dobrym lub złym, ono po prostu jest, los zaś nie wynagradza nam krzywdy i nie zawsze kara za popełnione zbrodnie. Dzieło wchodzi w fenomenalną polemikę z twardą regułą orientacji seksualnej pokazując, że bycie hetero lub homo nie ma znaczenia w wypadku miłości, bo nie kochamy mężczyzny czy kobiety, ale tę konkretną osobę. A przecież nic innego jak prawdziwa miłość jest silniejsza od demonów przeszłości. 



Spotkałam się z kilkoma opiniami jakoby autorka Małego życia nie rokowała najlepiej. Pisano iż dzieło Yanagihar broni jedynie kreatywne pisanie lecz jak dla mnie zwinne pióro jest wyłącznie ozdobą pięknej powieści. Trafiłam także na wypowiedzi osób, które uznały książkę nierealistyczną i nieprawdziwą, bo rzekomo w polskich realiach podobna grupa przyjaciół nie zdołałaby się utworzyć - po prostu brak mi słów. Według mnie Małe życie daje nadzieje ludzkości, na to że prawdziwa przyjaźń naprawdę istnieje choć wymaga wiele wyrzeczeń i zrozumienia. Osobiście wierzę, że każdy człowiek ma w życiu jedną historię (książka/film/spektakl), która będzie należeć do niego, która sprawi, że poczujemy ją w sobie, którą nasz mózg przetworzy jeszcze setki razy - to po prostu historia życia, dla mnie jest nią bez wątpienia Małe życie. Dotarłam także do wielu opinii, które sugerują iż książka cytuję: jedzie po psychice i jest to zdecydowanie najtrafniejsze określenie tej pozycji. Dzieło Yanagihar wciągnie Cię w środek, pozbawi trzeźwego myślenia i pozostawi w poczuciu histerycznej niezgody. Ale uwierz, warto.  

......................................................................................................

Czy byłbyś w stanie wyobrazić sobie świat pozbawiony sztuki? Albo co gorsza podporządkować się artyzmowi kontrolowanemu przez władze? Czy już sama myśl o takim zjawisku nie jest wystarczająco przerażająca? A jednak ktoś (tu patrz Witkacy) pokusił się o stworzenie równie druzgocącej wizji, którą Oskar Sadowski postanowił odkurzyć i ukazać wiernej widowni Teatru Polskiego.  Na spektakl wybrałam się nieco ponad miesiąc temu, ale emocje jakie wywarła na mnie sztuka są wciąż żywe, dlatego nadal jestem w stanie otworzyć ją w pamięci i opowiedzieć Wam dlaczego warto znaleźć czas dla Onych.